Vlaamse overheid koopt 'De triomf van Minerva' van Jordaens

De Vlaamse minister van Cultuur heeft voor 125.000 euro een tekening van Jacob Jordaens verworven voor de Collectie Vlaamse Gemeenschap. Het gaat om een gedetailleerd uitgewerkt ontwerp voor een schilderij waarvan niet bekend is of het ooit werd uitgevoerd. Met de aankoop verwerft Vlaanderen een uitzonderlijke tekening en zeldzame inkijk in het creatieve proces van de kunstenaar.

De Vlaamse overheid geeft de tekening in langdurige bruikleen aan het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen, dat een van de belangrijkste verzamelingen Jordaenstekeningen ter wereld beheert. Het werk is er uitzonderlijk te zien van 9 juni tot 5 juli 2026.

"Er zijn heel wat tekeningen van Jordaens in Vlaanderen bewaard, maar De triomf van Minerva uit zijn latere oeuvre is er een van uitzonderlijke kwaliteit. Het is een sleutelwerk dat ons zijn creatieve proces beter laat begrijpen. De tekening was lange tijd in privébezit. Toen de eigenaar het werk buiten Vlaanderen wilde verkopen, konden we het dankzij het Topstukkendecreet verwerven. Zo blijft dit meesterwerk in Vlaanderen en wordt het toegankelijk voor het publiek." – Caroline Gennez, Vlaams minister van Welzijn en Armoedebestrijding, Cultuur en Gelijke Kansen

Jacob Jordaens (Antwerpen, 19 mei 1593 – Antwerpen, 18 oktober 1678)

Jordaens was een veelzijdig kunstenaar: hij ontwierp wandtapijten en schilderde historiestukken, landschappen, portretten en taferelen uit het dagelijkse leven. Zijn stijl, aanvankelijk sterk beïnvloed door Rubens, kenmerkt zich door realisme, doordachte composities en een prachtig kleurenspel.

Na het overlijden van Rubens en Van Dyck groeide Jordaens uit tot de belangrijkste Antwerpse barokschilder van zijn tijd. Zijn internationale roem bereikte in de periode 1640-1665 een hoogtepunt. Er was grote vraag naar zijn werk en hij bleef tot op hoge leeftijd productief.

De triomf van Minerva

De tekening verbeeldt de overwinning van Minerva, godin van wijsheid, kennis en vrede, op de oorlogsgod Mars. Centraal afgebeeld is de triomferende Minerva, met een palmtak en haar schild met het hoofd van Medusa; aan haar voeten zit de verslagen oorlogsgod. Links blaast de Roem op haar loftrompet. De Tijd, met zeis in de hand, houdt een laurierkrans boven Minerva’s hoofd. Rechtsonder breekt een putto (engel) een boog – een symbool voor de overwinning van wijsheid, rede en vrede op onwetendheid en oorlog. De boodschap is helder: rede overwint zinloos geweld.

De triomf van Minerva dateert van ca. 1660–1665, een periode waarin Jordaens’ werk algemeen als minder vernieuwend wordt beschouwd en hij geregeld teruggrijpt naar bestaande motieven. Ook in deze schets zijn figuren en elementen te herkennen uit eerder werk van de kunstenaar. De vlotheid waarmee hij ze hier combineert tot een uiterst complexe en originele compositie is echter zonder meer indrukwekkend.

Het bijzondere onderwerp en de opvallende schaal van het werk wijzen op een belangrijke, alsnog onbekende opdracht. De vele correcties bieden bovendien een fascinerende inkijk in het creatieve zoekproces van de kunstenaar. Dat alles maakt deze tekening tot een uitzonderlijke getuigenis van Jordaens’ artistieke kunnen in zijn latere periode, die duidelijk uitstijgt boven zijn andere tekeningen uit die tijd. Het gaat dan ook om een kernwerk dat zonder twijfel zijn plaats op de Vlaamse Topstukkenlijst verdient.

"De overwinning van wijsheid, rede en vrede op onwetendheid, waanzin en oorlog: een boodschap die ook na eeuwen relevant blijft. Daarover gaat dit topstuk van onze Antwerpse Jacob Jordaens, dat terug thuiskomt en een plekje krijgt in Museum Plantin-Moretus. Dit unieke huis van kunst en geschiedenis beheert wereldwijd een van de belangrijkste verzamelingen van Jordaens en UNESCO-werelderfgoed. Nog maar eens bewijs van de straffe internationaal gerenommeerde expertise van de vele musea en kunstinstellingen in onze stad, en hoe we daarop blijven inzetten met een doordacht collectiebeleid. Iedereen welkom in Antwerpen!” ​ – Lien Van de Kelder, Antwerpse schepen van Cultuur, Werk, Gelijke Kansen en Internationale solidariteit

Contact

Vragen voor het Departement Cultuur, Jeugd en Media? Contacteer Daisy Praets, persverantwoordelijke bij het Departement Cultuur, Jeugd en Media, via daisy.praets@vlaanderen.be of +32 2 553 35 98.

Vragen voor het Museum Plantin-Moretus? Contacteer Laura Kerstens, persverantwoordelijke bij Stad Antwerpen, via laura.kerstens@antwerpen.be of +32 479 64 68 24.