Verloren gewaande tekening van Rubens aangekocht door Vlaamse Gemeenschap

De Vlaamse Gemeenschap heeft een verloren gewaande tekening van Peter Paul Rubens aangekocht voor een bedrag van 307.400 euro. Het werk wordt opgenomen in de Topstukkenlijst en Museum Plantin-Moretus krijgt het in langdurige bruikleen.

Het gaat om een ontwerp dat Rubens maakte in opdracht van de familie Moretus voor een illustratie in het boek ‘Opticorum libri sex’ van de wiskundige en fysicus Franciscus Aguilonius. Dat natuurkundige werk over optica werd in 1613 uitgegeven door Plantijns uitgeverij.

Een van de allereerste publicaties van de Plantijnse uitgeverij

De ‘Opticorum libri sex’ - oftewel ‘Zes boeken over optica’ - van de jezuïet Franciscus Aguilonius (1567-1617) was een van de allereerste publicaties van de Plantijnse uitgeverij waaraan Rubens zijn medewerking verleende. Het boek geeft een uitvoerig overzicht van de toenmalige kennis van optica. Behalve de titelpagina, ontwierp Rubens ook de titelvignetten voor de zes delen van het boek.

Op de recent ontdekte tekening, een ontwerp voor het laatste boekdeel over projecties, knielt een geleerde met een armillarium. Dat is een hemelglobe voorzien van metalen ringen die de belangrijkste cirkels van de hemel voorstellen. Een engeltje, of putto, verlicht de globe met een brandende toorts. De schaduw van de ringen op de grond wordt bestudeerd door twee andere putti. In zijn boek beschrijft Aguilonius de vele mogelijke toepassingen van projecties in wetenschap en kunst. Na vier eeuwen komt dit ontwerp nu opnieuw thuis.

Bijzondere ontdekking

De tekening behoorde tot de 18de-eeuwse privécollectie van de markies van Lagoy, Jean-Baptiste-Florentin-Gabriel de Meryan (1764-1829). Nadien bleef ze in handen van de familie, daardoor was het ontwerp tot voor kort volledig ongekend. Wetenschappers vermoedden dat het verloren was gegaan.

Iris Kockelbergh, directeur van het Museum Plantin-Moretus: “Dat een dergelijke ongekende tekening van Rubens terug boven water komt, is een uitzonderlijke gebeurtenis. Al helemaal bijzonder is dat ze vanaf nu in een Vlaamse openbare instelling door een breed publiek te bewonderen zal zijn." ​

Vlaams minister van Cultuur, Jan Jambon: “De aankoop van dit tot voor kort onbekende ontwerp van Rubens betekent een verrijking voor het in Vlaanderen bewaarde erfgoed. Het gaat om een ‘topstuk’ dat de vaak nauwe samenwerking tussen Rubens en de Moretus-familie illustreert. Voor de collectie van het Museum Plantin-Moretus is deze tekening een belangrijke aanwinst.”

Nabilla Ait Daoud, Antwerps schepen voor Cultuur: “Maar liefst 1.227 tekeningen van het Museum Plantin-Moretus werden tot op heden erkend als Vlaams Topstuk. Met de expo 'Van crabbeling tot carton' plaatst het Museum Plantin-Moretus zijn topstukken, en deze van collega-instellingen in Vlaanderen, internationaal in de kijker. Het is een unieke gelegenheid om enkele bijzondere kleppers naast elkaar te zien."

Voor wie de tekening met eigen ogen wil zien, organiseert het Museum Plantin-Moretus een toonmoment tijdens het weekend van 25 en 26 september en dat van 22, 23 en 24 oktober.

Over het Topstukkendecreet

Het Topstukkendecreet zorgt voor de bescherming van roerend cultureel erfgoed dat voor de Vlaamse Gemeenschap in Vlaanderen bewaard moet blijven. Het gaat om objecten met een bijzondere archeologische, historische, cultuurhistorische, artistieke of wetenschappelijke betekenis.

Op basis van het decreet wordt de Topstukkenlijst van zeldzame en onmisbare voorwerpen en verzamelingen opgesteld. Deze lijst bevat op dit moment 786 individuele ​ objecten en 104 verzamelingen. Voor deze beschermde voorwerpen en verzamelingen gelden speciale beschermingsmaatregelen en uitvoerbeperkingen.

Op basis van dit decreet werd ook het Topstukkenfonds opgericht. De middelen van dit fonds worden aangewend voor de restauratie van in de Topstukkenlijst opgenomen stukken en voor de aankoop van topstukken. Het Topstukkenfonds koopt zowel stukken aan die reeds in de Topstukkenlijst opgenomen werden als erfgoed dat niet in deze lijst werd opgenomen maar wel beantwoordt aan de inhoudelijke criteria ‘zeldzaam en onmisbaar’ van het Topstukkendecreet. Niet in de Topstukkenlijst opgenomen cultuurgoederen worden dan na verwerving op de Topstukkenlijst geplaatst.

Heeft u vragen voor het Departement Cultuur, Jeugd en Media? Neem dan contact op met Mattijs Deraedt, adjunct-woordvoerder van het Departement Cultuur, Jeugd en Media, via mattijs.deraedt@vlaanderen.be of 02 553 42 89.

Heeft u vragen voor het kabinet van Vlaams minister van Cultuur Jan Jambon? Neem dan contact op met woordvoerder Olivier Van Raemdonck via olivier.vanraemdonck@vlaanderen.be of 0470 99 91 01.

Heeft u nog vragen voor Het Museum Plantin-Moretus? Neem dan contact op met Inge De Rouck, verantwoordelijke perscommunicatie Cultuur stad Antwerpen, via inge.derouck@antwerpen.be of 0495 89 33 12.